Các dạng ấu trùng của bọ cánh cứng

Bọ cánh cứng là một trong những loài côn trùng đa dạng sinh học nhất trong tự nhiên (chỉ sau loài bướm). Hình thái của chúng muôn màu muôn vẻ từ màu sắc cho đến hình dáng. Sự phân bố, tập tính sống và thức ăn cũng hết sức đa dạng, đủ làm đau đầu bất kỳ nhà côn trùng học nào có ý định khám phá chúng.

Hầu hết các loài bọ cánh cứng đều trải qua 4 giai đoạn phát triển của cuộc đời, gồm Trứng –> Ấu trùng –> Nhộng –> Trưởng thành. Tùy vào các loài khác nhau mà chúng có thời gian phát triển khác nhau, 90% vòng đời của bọ cánh cứng nằm ở giai đoạn ấu trùng.

Có những loài giai đoạn ấu trùng chiếm từ một đến vài tháng, có loài lâu hơn có thể từ 1 – 2 năm, thậm chí một số loài bọ cánh cứng ở khu vực Châu Mỹ trải qua giai đoạn ẩn mình trong lòng đất tối tăm từ 7 đến 8 năm hay như một loài thuộc Họ Bổ củi giả (Buprestidae) ở Châu Âu có thời gian kỷ lục nằm trong đất lên tới gần 50 năm.

Cho đến nay, các nhà khoa học đã phát hiện được khoảng 300.000 loài bọ cánh cứng trong tự nhiên, chiếm 40% tổng số các loài côn trùng được tìm thấy. Từ đó họ đã xác định được hình thái của ấu trùng của chúng chủ yếu xoay quanh 4 dạng chính: Scarabaeiform, Campodeiform, Elateriform và Vermiform

1. Scarabaeiform: dạng bọ hung

Ấu trùng dạng Scarabaeiform của Kẹp kìm Odontolabis siva (Họ Lucanidae). Ảnh: Nguyễn Ngọc Lâm

Sở dĩ gọi là “dạng bọ hung” vì đây là dạng phổ biến của ấu trùng các loài thuộc Họ Bọ hung (Scarabaeidae), mà Họ này có tới hơn 30.000 loài, chiếm 1/10 tổng số loài bọ cánh cứng được phát hiện. Do mức độ phổ biến như vậy nên các nhà khoa học đã sử dụng hình dáng ấu trùng của chúng làm thành một dạng riêng.

Tên tiếng Anh của ấu trùng này là white grub (ấu trùng trắng), bởi vì đa phần cơ thể có màu trắng ngà. Ấu trùng dạng này thường uốn cong thân mình thành chữ C. Đầu màu nâu đỏ, đen hoặc cam. Miệng có cặp hàm sắc nhọn và khỏe, trên cơ thể có lông tơ và có 3 cặp chân. Các ấu trùng này chủ yếu sống trong lòng đất hoặc các đống phân, gỗ mục. Chúng di chuyện cực kỳ chậm chạp.

Ấu trùng Phân Họ Rutelinae. Ảnh: Nguyễn Ngọc Lâm

Ấu trùng Họ Melolonthidae. Ảnh: Nguyễn Ngọc Lâm

Ấu trùng của Phân họ Euchirinae (Cua bay). Ảnh: Nguyễn Ngọc Lâm

Ấu trùng Hercules (thuộc Giống Dynastes). Loài này chỉ có tại châu Mỹ. Ảnh: Nguyễn Ngọc Lâm

Ấu trùng Prosopocoilus giraffa (Họ Lucanidae) mới nở. Ảnh: Nguyễn Ngọc Lâm

Ngoài Họ Bọ hung, ấu trùng dạng này còn gặp ở Họ Kẹp kìm (Lucanidae), Passalidae…
Xin nói thêm: Nhiều người Việt Nam gọi chung tất cả các con ấu trùng có hình dáng như trên là sùng đất hoặc rầy đất, hoặc ấu trùng bọ hung (1 loài bọ cánh cứng chuyên đẻ trứng vào các đống phân). Tuy nhiên cách gọi đó chưa phải lúc nào cũng chính xác. Vì qua các hình ảnh trên, hầu hết ấu trùng của nhiều loài có hình dáng khá giống nhau, nếu không phải chuyên gia thật khó phân biệt được. Vì vậy nếu bạn có dịp nhìn thấy một con ấu trùng có hình dáng như trên thì khoan kết luận đó là sùng đất hoặc ấu trùng bọ hung nhé, thật ra có thể đó là ấu trùng của các Họ khác (chẳng hạn Lucanidae, Passalidae…) và các loài này chỉ đẻ trứng trong gỗ mục mà thôi.

2. Campodeiform: dạng chân chạy

Ấu trùng dạng Campodeiform (Họ đom đóm Lampyridae). Ảnh: Nico Nguyễn

Cơ thể thon dài, hầu hết có lông trên cơ thể (trừ một số loài thuộc Họ đom đóm Lampyridae). Ấu trùng có 3 cặp chân, mỗi chân có một cặp móng. Di chuyển rất nhanh để săn mồi là các loài côn trùng nhỏ hơn (rệp, rầy, kiến…)

Dạng này xuất hiện ở các loài thuộc ấu trùng thuộc Họ bọ rùa (Coccinellidae), Họ đom đóm (Lampyridae), Meloidae…

3. Elateriform

Được gọi là wireworm, cơ thể thon dài hình trụ và nhỏ hơn dạng Scarabaeiform. Ấu trùng có chân cực ngắn, phải nhìn kỹ mới thấy. Cơ thể hầu như không có lông và khá trơn bóng. Ấu trùng của các loài như thuộc Họ Bổ củi Elateridae có hình dáng như thế này.

Tương tự như tên gọi Scarabaeiform, các loài thuộc Họ Bửa củi Elateridae có hơn 9300 loài, và khá phổ biến trên khắp thế giới, nên tên Họ của chúng được đặt riêng cho dạng ấu trùng này.

Các con superworm, mealworm mà nhiều người nuôi để cung cấp làm thức ăn cho chim, cá cảnh đều là ấu trùng dạng Elateriform này.

4. Vermiform: dạng không chân (hình giun)

Dạng Vermiform của Họ Xén tóc (Cerambycidae). Ảnh: Nguyễn Ngọc Lâm

Cơ thể nhiều đốt, đầu to và nhỏ dần ở phần đuôi. Chúng không có chân (một số loài có nhưng gần như không phát triển), bù lại dạng ấu trùng này có cặp hàm sắc khỏe, có thể nhai được các loại thức ăn cứng như gỗ vì đa phần chúng sống trong thân cây. Ấu trùng mất vài tháng tới vài năm, thậm chí vài chục năm trong lòng đất.

Dạng ấu trùng này thường thấy ở các loài thuộc Họ Xén tóc (Cerambycidae), Họ Bổ củi giả (Buprestidae), Họ Vòi voi (Curculionidae) mà điển hình là ấu trùng con đuông dừa.

Comments

comments

You may also like...

5 Responses

  1. Bùi Quang Đăng says:

    em thích ấu trùng loài kẹp kìm quá

  1. 29/07/2016

    […] 0 […]

  2. 30/07/2016

    […] […]

  3. 01/08/2016

    […] trùng Bổ Củi có dạng Elateriform, cơ thể dài và hẹp nên. Da cứng và trơn nên còn được gọi là “sâu […]

  4. 22/08/2016

    […] trùng dạng Campodeiform, chuyên săn các loài côn trùng nhỏ hơn làm thức […]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *