Đừng thiếu hiểu biết khi ăn côn trùng

Bọ cánh cứng là nhóm các loài côn trùng thuộc dạng đông đảo nhất trong tự nhiên. Vòng đời của chúng là dạng biến thái hoàn toàn, trải qua 4 giai đoạn: Trứng -> Ấu trùng -> Nhộng -> Trưởng thành. Ấu trùng bọ cánh cứng được gọi với đủ loại tên như sùng đất, cờ đang, kiến vương, nhộng trắng, đuông…

Có rất nhiều người bắt được chúng, chẳng cần biết ra sao đã đút vào miệng ăn, nhẹ thì ngộ độc, nặng thì vong mạng. Ai không thích ăn sống thì mang về chế biến, ăn xong cũng chiếm một suất ở bệnh viện luôn. Nguyên nhân sâu xa là do mọi người thường không phân biệt được các loại ấu trùng bọ cánh cứng, cộng với thói ăn uống vô tội vạ nên thường gánh lấy hậu quả.

Vì vậy hôm nay trong phạm vi bài này tôi sẽ hướng dẫn các bạn một số cách nhận biết chúng. Thật ra nếu bạn không làm khoa học hoặc không phải nhà nông thì việc này không quá quan trọng, tuy nhiên với những ai hay thích “ăn sống” thì biết được loài gì trước khi bỏ vào miệng thì cũng nên lắm nhỉ? Hoặc ít ra cũng biết mà ngăn cản bạn bè đang cố làm một việc gì đó ngu ngốc, chẳng hạn “nuốt một con ấu trùng đầy mầm bệnh”

Số lượng bọ cánh cứng rất nhiều, nhưng ấu trùng thì khá giống nhau và sống ở nhiều môi trường khác nhau như trên cây, dưới đất, trong thân cây… Vì vậy tôi chỉ nêu hình dáng chung, không đi sâu vào phân biệt chi tiết, mà tập trung nhấn mạnh môi trường sống của chúng. Chính từ các môi trường này mà có rất nhiều điều để nói.

Các loài ấu trùng trong bài này là dạng Scarabaeiform, dạng phổ biến nhất mà chúng ta hay gặp (và hay ăn). Xem thêm các dạng khác của ấu trùng bọ cánh cứng tại đây.

Sau đây là một số môi trường mà bạn có thể bắt gặp các loài ấu trùng bọ cánh cứng:

1. Trong gỗ mục, thảm thực vật: Đống lá mục sau nhà, gốc cây bị phân hủy nơi góc vườn hoặc các thân cây bị mục ruỗng trong các khu rừng xa xôi, nằm lẩn khuất đâu đó dưới tán lá rừng nơi mặt trời hầu như ít chiếu đến… đều là nơi lý tưởng cho một số loài bọ cánh cứng đẻ trứng vào đó. Ấu trùng ở đây thường là của các loài kẹp kìm (Lucanidae), bọ tê giác (Dynastes), bổ củi (Elateridae)…

Ấu trùng Odontolabis siva, Họ Lucanidae (kẹp kìm). Sống ở độ cao trên 1500m, nhiệt độ duy trì 25-27 độ. Ăn các mảng thực vật phân hủy. Là loài bọ cánh cứng được ưa chuộng tại nhiều nước trên thế giới. Ảnh: Nguyễn Ngọc Lâm

Hình dung các loài này sống trong một tòa chung cư ẩm thấp, tăm tối. Trong tòa nhà đó thường có các hàng xóm thân thiết như mối và kiến. Đôi khi có khách ghé thăm là rắn, rết, bọ cạp, gián đất… Vì vậy các ấu trùng rất rất không sạch, chứa nhiều mầm bệnh.

Nếu bạn có khả năng quan sát tốt, sẽ thấy nhiều con ve nhỏ chạy nhảy tung tăng trên cơ thể các con ấu trùng này. Đám ve này sẽ theo chúng tới suốt đời. Khi ấu trùng lột xác trưởng thành, thì ve cũng trưởng thành theo. Sống, giao phối và đẻ trứng ngay trên cơ thể vật chủ và tiếp tục vòng đời cho các thế hệ sau nó.

Dấu hiệu nhận biết các loài ấu trùng này: thân màu trắng, có 3 cặp chân dài, đầu màu vàng, vàng nghệ hoặc nâu đỏ, người phủ lông tơ hoặc có rất ít cặp hàm sắc khỏe (dùng để cắn các mảng gỗ mục làm thức ăn).

Ấu trùng bọ hung 3 sừng: Chalcosoma caucasus. Sống trong các mảng gỗ mục phân hủy, ở độ cao trên 1000m. Đây là loài bọ cánh cứng lớn nhất Châu Á. Ấu trùng có thể sống nhiều năm dưới lòng đất. Đặc điểm: cơ thể mập đều, đầu đen màu cà phê, chân ngắn, di chuyển chậm. Ảnh: Nguyễn Ngọc Lâm

Vậy bạn có muốn thưởng thức một con ấu trùng ở cái nơi tăm tối nào đó và được nó khuyến mại thêm vài chục con ve trên người hay không?

2. Trong các chất hữu cơ từ động vật (phân): chủ yếu là các loài bọ cánh cứng như Oryctes rhinoceros (mà dân gian gọi là kiến vương 1 sừng), bọ phân (Dung beetle). Chúng ăn các chất hữu cơ có trong phân.

Ấu trùng một loài bọ cánh cứng thuộc Họ bọ hung (Scarabaeidae). Loài này sống trong thảm thực vật, phân hữu cơ động vật (phân bò…). Đặc điểm, cơ thể mập, thon dài, phủ nhiều lông, chân ngắn, bò chậm chạp. Ảnh: Nguyễn Ngọc Lâm

Dấu hiệu nhận biết: Cơ thể mập, tròn đều. Rất giống với ấu trùng các loài ở gỗ mục, cực kỳ khó phân biệt nếu chưa từng nghiên cứu qua.

3. Trong thân cây còn sống: tiêu biểu nhất là con đuông dừa. Nó vốn là ấu trùng của loài bọ cánh cứng có tên Rhynchophorus ferruginenus, thuộc Họ Vòi voi. Với các bạn ở miền Trung và Bắc thì ít gặp con này, chứ bà con ở miền Tây Nam Bộ khóc ròng với nó. Cây dừa đang khỏe mạnh, con Đuông trưởng thành chui vào thân cây (qua các vết đục của con kiến vương 1 sừng ở trên) rồi đẻ trứng vào đó. Ấu trùng Đuông nở ra ăn các phần tinh túy của cây dừa, vài hôm sau cây dừa héo quắt, đổ sập rơi ra cả đống ấu trùng béo núc, bò lúc nhúc. Ngoài con Đuông, còn nhiều anh em với nó đẻ trứng ở các cây cọ dầu, chà là… và cũng gây ra hậu quả như trên cây dừa.

Dân gian gọi chung là đuông dừa, cờ đang, chà là… tùy vào nơi người ta tìm ra chúng.

Ấu trùng một loài bọ cánh cứng thuộc Họ Melolonthidae, còn gọi là sùng đất. Cơ thể thon dài, chân dài, bò khá nhanh (so với các loài ấu trùng khác) Ăn các loại rễ cây, củ, sống ở nhiều nơi: bãi bồi ven sông, vườn tược, đồng ruộng… Ảnh: Nguyễn Ngọc Lâm

Chính vì được ăn ngon, sống trên cao, sạch sẽ mà ấu trùng Đuông được nhiều người chọn làm thức ăn, đưa vào quán nhậu, nhà hàng. Khi Đuông tự nhiên không đủ, người ta nghĩ đến việc nuôi chúng. Song vì quá rủi ro, nhà nước đã cấm nuôi. Ở Thái Lan, nghề nuôi Đuông được nhà nước bảo hộ và trở thành một ngành nông nghiệp ở quốc gia này, còn ở Việt Nam xin để câu trả lời cho các cơ quan quản lý.

Dấu hiệu nhận biết: Toàn thân màu trắng sữa, hoặc vàng ngà (màu sắc tùy vào nguồn thức ăn là dừa, cọ hay chà là). Đầu nhỏ nâu vàng, hoặc nâu đỏ. Đặc biệt không chân, cơ thể phình to ở giữa, nhiều nếp nhăn. Đây là dấu hiệu phân biệt ấu trùng Đuông với các loài sống ở thảm hữu cơ thực vật. (Các nhà khoa học xếp hình dáng ấu trùng này vào dạng không chân (Vermiform), khác với loại Scarabaeiform đang nói tới trong bài)

Giá trị dinh dưỡng của Đuông khá cao, rất nhiều protein. Chưa kể nó ăn toàn món ngon từ cây dừa nên con người có thể xem nó như một thực phẩm thay thế. Tuy nhiên xin cảnh báo, đuông dừa quá nhiều đạm nên rất dễ gây dị ứng với một số bạn mẫn cảm. Nếu bạn nào dị ứng với hải sản, nhộng tằm thì nhiều khả năng dị ứng với đuông. Hãy cân nhắc trước khi xơi.

4. Trong rễ cây, các khu đất bồi ven sông: Ở khu vực miền Trung và miền Tây thì bọn này nhiều. Chủ yếu là ấu trùng của các loài thuộc bọ rầy (Melolonthidae), một số loài thuộc bọ hung (Scarabaeidae). Sở thích bọn này là thích gặm rễ cây tươi, đục khoét củ, hút chất dịch từ đó. Các loài cây thì nhiều lắm, như mía, gừng, nghệ, khoai… Tóm lại có hại cho nông dân trồng trọt. Bà con gọi chung là sùng đất.

Dấu hiệu nhận biết: Đầu vàng nghệ, cơ thể thon dài, trắng sữa. 3 cặp chân rất dài, nếu đào lên khỏi mặt đất thì bò rất nhanh.
Nhiều người cũng khá tinh tế đấy chứ. Con đuông sống trên cao, ăn toàn thứ ngon, thì có thể bỏ vào miệng. Con sùng sống dưới đất, mặc dù không được sạch sẽ cho lắm nhưng ăn rễ cây sống, nên từ đó suy ra có thể cho vào miệng được.

Và cũng từ đây, nhiều cái chết thương tâm xảy ra. Vì các lý do sau:

1. Nhiều người thấy con đuông và sùng đất ăn được, nên nghĩ rằng các con khác (có hình dáng tương tự) cũng ăn được. Nếu bạn không phải chuyên gia, nhìn vào các con ấu trùng trong ảnh, thật sự rất khó phân biệt được ấu trùng nào sống ở đất bẩn, trong phân hay trong cát, loài nào gặm chất hữu cơ, loài nào ăn rễ cây tươi. Rất khó.

Môi trường sống của chúng đóng vai trò rất quan trọng. Nếu chúng sống ở các nơi có gỗ mục, hữu cơ phân hủy thì cực kỳ độc hại, rất nhiều vi khuẩn. Chúng được ông trời ban tặng khả năng miễn dịch với nhiều loại vi khuẩn có trong thức ăn của chúng. Nhưng nếu chẳng may bạn ăn phải các con ấu trùng này thì tin tôi đi, không có ông trời nào cứu được bạn đâu.

2. Với các loài ăn rễ cây của nhà nông, bị bà con phun thuốc diệt, nhưng vì chúng sống sâu dưới lòng đất nên hiệu quả của thuốc là không cao vì khó thấm xuống hết. Vì vậy có con chết, con bị thương, con thì tàn tật, nhưng chung quy là cơ thể vẫn dính thuốc. Bạn hãy thử tưởng tượng nếu bạn ăn chúng cũng tức là đang uống thuốc độc vào bụng đấy.

3. Ấu trùng sống dưới đất nên dễ bị nấm độc tấn công. Các bào tử nấm ký sinh trên cơ thể vật chủ, sẽ không giết vật chủ ngay mà âm thầm gặm nhấm con mồi. Nhanh thì vài ngày, chậm thì vài tuần, vài tháng. Chẳng may trong lúc này ai vớ được chúng, dù có qua công đoạn nấu nướng thì vẫn không thể diệt được hết nấm độc. Nếu cho vào mồm thì than ôi, đây là minh chứng rõ ràng nhất cho câu “phúc từ miệng, họa cũng từ miệng” mà ra.

———————

Lời người viết: Cho tới hiện tại, theo đánh giá chủ quan thì chỉ con ấu trùng Đuông dừa có thể ăn sống và chế biến thành các món ăn. Một phần là vì chúng ở môi trường khá sạch, mặt khác chưa thấy có trường hợp nào ghi nhận bị ngộ độc vì loài này, ngoại trừ vài trường hợp dị ứng cá biệt. Còn lại các loài ấu trùng bọ cánh cứng còn lại đều tiềm ẩn những nguy cơ ngộ độc khôn lường vì những lý do tôi đã phân tích ở trên.

Sở dĩ có nhiều ca ngộ độc là vì người dân không thể phân biệt được đâu là ấu trùng Đuông dừa (có thể ăn được) và các loài ấu trùng khác bởi hình dáng chúng quá giống nhau. Do đó theo cá nhân tôi, cứ ăn chín uống sôi, cẩn thận trước khi bỏ thứ gì vào miệng, không ăn những thực phẩm không rõ nguồn gốc.

Hãy là những người ăn uống thông thái.

———————-
Vui lòng ghi rõ nguồn từ http://bocanhcung.vn nếu copy bài viết này.

Comments

comments

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *