Mắt đơn và Mắt kép của côn trùng

Bốn trăm triệu năm tồn tại trên trái đất cũng là từng ấy thời gian côn trùng liên tục đấu tranh sinh tồn để đạt đ­ược ngôi vị thống lĩnh về số l­ượng trong giới động vật nh­ư ngày nay. Khi mà tác động của môi trường ngày càng thu nhỏ kích th­ước của côn trùng trong quá trình tiến hoá thì mỗi động vật yếu ớt và bé nhỏ ấy phải tự trang bị cho mình một thứ vũ khí bí mật để tồn tại tr­ước các loài săn mồi, tạo nên một thế giới sinh vật vô cùng phong phú về các ph­ương pháp lẩn trốn và ngụy trang. Một trong những vũ khí ấy đó là cặp mắt của côn trùng.

Thị giác của côn trùng thuộc hàng tốt nhất trong thế giới động vật. Và chúng lại có tới hai loại mắt: mắt đơn và mắt kép.

Mắt đơn (Simple eyes) được cấu tạo gồm một tế bào thị giác, đóng vai trò như một thấu kính hiển vi, chủ yếu có tác dụng cảm nhận sự sáng tối.

nhen_nhay

Mắt đơn của Nhện nhảy (Họ Salticidae) Ảnh: Nguyễn Ngọc Lâm

Mắt kép (Compound eyes) gồm hàng triệu thế bào thị giác, tương đương với hàng triệu thấu kính có kích thước hiển vi. Mỗi thấu kính này tiếp nhận một hình ảnh giống hệt nhau, điều đó có nghĩa là nếu bạn đứng trước một con ruồi, thì trong mắt nó, hình ảnh của khuôn mặt bạn sẽ được nhân lên hàng nghìn lần để hiển thị trên cũng ngần ấy thấu kính tí hon. Điều này thật sự là một sự tiến hóa tuyệt vời. Với mắt kép này, hầu như các chuyển động rất nhỏ của vật thể nào trong thị trường của mắt kép sẽ bị ghi lại, giúp cho côn trùng có những hành động đối phó kịp thời (chạy trốn, săn mồi, gạ tình…)

Mắt kép của ruồi lính Ảnh: Nguyễn Hữu Lê Lộc

Mắt kép của ruồi xanh (Họ Calliphoridae)
Ảnh: Nguyễn Hữu Lê Lộc

Một số côn trùng có cả mắt đơn và mắt kép, trong khi những côn trùng khác chỉ có mắt đơn. Đặc biệt, mắt của côn trùng không chỉ nằm trên đầu. Các nhà khoa học đã thử bịt kín đầu của một con côn trùng, nhưng nó vẫn cảm nhận được vùng có ánh sáng nhờ những tế bào thị giác nằm rải rác trên cơ thể.

Mắt kép của ruồi sát thủ (Họ Asilidae) Ảnh: Nguyễn Hữu Lê Lộc

Mắt kép của ruồi sát thủ (Họ Asilidae)
Ảnh: Nguyễn Hữu Lê Lộc

Không phải côn trùng nào cũng có thị giác tốt như nhau: Những côn trùng có lối sống săn mồi và ham thích bay lượn vào ban ngày như chuồn chuồn, ruồi, bọ ngựa, ong, bướm và bọ cánh cứng thường có thị giác rất tốt, bằng chứng là đôi mắt của chúng gần như bao trùm một nửa hay toàn bộ cái đầu.

Những côn trùng khác ưa tối và hoạt động vào ban đêm (như gián) thì có thị giác kém hơn rất nhiều, nhưng bù lại chúng có cặp ănten tuyệt vời, đóng vai trò như một chiếc gậy dò đường hiệu quả, giúp chúng chui nhủi vào những nối tối tăm chật chội mà không gặp bất kỳ trở ngại nào.

Bên cạnh đó, các loài như mối, kiến phần lớn đều mù, nhưng chúng có một hệ thống khứu giác vô cùng vượt trội, giúp chúng duy trì tổ chức xã hội một cách nhịp nhàng và chặt chẽ.

Comments

comments

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *