Sự thật về hoa Ưu Đàm

Hẳn nhiều người trong chúng ta đã nhìn qua “vật này”. Có người gọi nó là Hoa ưu đàm (một loài hoa trong truyền thuyết Phật giáo, tương truyền 3000 năm mới nở một lần), người thì bảo là nấm ký sinh nào đó, riêng cá nhân người viết thì đơn giản đây chỉ là trứng của các loài côn trùng được gọi chung là lacewing. (Tại sao ko phải là hoa ưu đàm, tôi sẽ nói ở phần cuối bài)

“Hoa ưu đàm” – Ảnh: Nguyễn Ngọc Lâm

Bộ cánh gân Neuroptera là một bộ trong lớp Côn trùng, hiện có khoảng hơn 120.000 loài. Trong đó các loài thuộc Họ Chrysopidae chiếm khoảng 1/10. Các loài thuộc Họ này được gọi chung là lacewing (tạm dịch là cánh ren).

Trứng của chúng được đẻ một cách khá kỳ lạ. Đầu tiên lacewing chọn một địa điểm thích hợp để đẻ trứng, đây thường là mặt dưới của lá hoặc nhánh của một cành cây nào đó. Từ phần dưới bụng, nó tiết ra một chất keo dính để bám chặt bề mặt, sau đó từ từ kéo sợi tơ đó lên khoảng 2 cm, rồi kết thúc bằng một quả trứng. Để im khoảng vài giây cho mọi thứ khô và cứng cáp, nó từ từ nhấc phần bụng ra và tiếp tục một quả mới. Cứ thế, nó sẽ đẻ từ vài chục cho đến trăm trứng theo cách như vậy. Trứng được treo lên các sợi tơ mảnh như vậy mục đích là tránh làm thức ăn cho các loài khác, chẳng hạn kiến, đồng thời khiến các ấu trùng nở ra trước không thịt được các anh em của nó. Nhìn lacewing đẻ trứng, ta có thể tưởng tượng ra một nghệ nhân thủy tinh đang kéo sợi những chiếc đèn huỳnh quang vậy.

Trứng nằm im như vậy, sau vài ngày sẽ nở ra ấu trùng. Hình dáng ấu trùng lacewing khá giống với ấu trùng Kiến sư tử (vì thật ra bọn chúng có họ hàng khá gần mà). Chỉ khác là ấu trùng lacewing sống chủ yếu trên cây thay vì dưới đất như kiến sư tử.

Ấu trùng lacwing thường được gọi là aphid lion, tạm dịch là rệp sư tử. Đây thật sự là các chiến binh săn mồi cự phách. Sau khi chào đời, rệp sư tử ngay lập tức đi tìm kiếm thức ăn để lấp đầy bao tử đang đói cồn cào của chúng. Nạn nhân thường là các loài rệp nhỏ, sâu bướm, ấu trùng bọ xít… Mỗi con rệp sư tử trong suốt quãng đời ấu trùng của nó (khoảng 10 -15 ngày) sẽ ăn trung bình mỗi ngày trên dưới 200 con rệp. Một sức ăn đáng kinh ngạc.

Lacewing (rệp sư tử) mới nở. Ảnh: Nguyễn Đăng Hà

Một đàn lacewing khác mới nở. Ảnh: Trần Thế Ngọc

Một đàn lacewing khác mới nở. Ảnh: Trần Thế Ngọc

Cận cảnh một ấu trùng lacewing mới nở. Ảnh: Trần Thế Ngọc

Khi bắt được con mồi, chúng dùng cặp kìm sắc khỏe cắm phập vào cơ thể nạn nhân rồi bơm chất độc vào hóa lỏng con mồi từ bên trong sau đó hút ra bằng chính cặp càng của mình như cách chúng ta thưởng thức một ly trà sữa vậy.
Cách “ăn thịt” con mồi kiểu này tồn tại khá phổ biến trong giới côn trùng. Điều đó đã tạo cảm hứng cho nhà viết truyện manga nổi tiếng của Nhật là Akira Toriyama sáng tạo nên nhân vật Xên bọ hung (Cell) trong loạt truyện trứ danh 7 viên ngọc rồng.
Xên bọ hung sử dụng vòi để chích tê liệt và làm hóa lỏng con mồi, hắn cũng phải hấp thu hai robot để cơ thể lột xác trở nên hoàn thiện (trong giới côn trùng thì đó là giai đoạn trưởng thành)

Ấu trùng lacewing ngụy trang. Ảnh: Nguyễn Ngọc Lâm

Trở lại bài viết. Một số loài thì sau khi “uống trà sữa” xong, sẽ chất đống những cái xác trên lưng để hù dọa kẻ thù, nhưng xem ra ko sáng tạo bằng con ấu trùng trong ảnh. Nó dùng các mảnh lá vụn để che chắn cơ thể. Ít ra khi nhìn vào, chỉ thấy lùm xùm một nhúm lá cây khô không hơn không kém mà thôi. Vừa ngụy trang trốn kẻ thù, vừa có thể rình bắt con mồi. Đúng là tuyệt đỉnh ngụy trang.

Ảnh: Nguyễn Ngọc Lâm

Sau khi nở được khoảng 2 tuần, ấu trùng lacewing đạt kích thước gấp đôi so với lúc đầu. Lúc này số nạn nhân của nó cũng lên tới hàng ngàn. Đây là thời điểm phù hợp để hóa kén, chuẩn bị bước vào giai đoạn lột xác quan trọng nhất đời. Ấu trùng nằm trong kén khoảng 5 – 7 ngày. Trong thời gian này chúng sử dụng năng lượng tích lũy trong suốt giai đoạn ấu trùng để sống. Lột xác xong, rệp sư tử hóa thành nàng tiên đẹp lung linh, tung cánh lên trời xanh, đánh dấu sự chào đời thật sự của chúng.

Lacewing trưởng thành. Ảnh: Marlin

Trong lĩnh vực nông nghiệp, lacewing dù là ấu trùng hay bọ trưởng thành đều rất có ích. Khi còn là ấu trùng, chúng là thiên địch của nhiều loại rầy hại cây hoa màu. Khi trưởng thành, lacewing đóng vai trò thụ phấn cho nông nghiệp (hầu hết các loài trưởng thành đều ăn phấn hoa, hoặc hút mật)

Có hẳn một ngành công nghiệp sinh sản và đóng gói trứng của lacewing. Nhà nông chỉ việc mua trứng về, rải lên cây, bổ sung thêm một chút điều kiện cần thiết. Sau đó ung dung đứng nhìn đám rệp sư tử háu đói tiêu diệt lũ rầy ra sao mà thôi. Cách làm này sẽ không cần tới nhiều thuốc trừ sâu và thuốc bảo vệ thực vật.
—————-
Nhiều người nói rằng đây là Hoa ưu đàm, vì nó nở ở bất kỳ vật chất nào: trên mặt tượng phật, trên mặt kính, trên mặt tủ gỗ, trên yên xe đạp, dưới vành xe ô tô… nói chung là nếu không phải “hoa thần” thì làm sao nở được trên các vật liệu đó. Và đọc qua bài này, chẳng lẽ con lacewing lại đẻ trứng trên các vật liệu đó?
Vâng, đấy cũng là câu trả lời.

Thứ nhất: Lacewing có mặt ở hầu hết nhiều nơi trên thế giới nên mức độ phổ biến của chúng là không phải bàn cãi. Nên bạn có thể thấy trứng của chúng ở bất kỳ đâu.

Thứ hai: Cách đẻ trứng của lacewing như trên có nói, dùng sợi tơ cố định gốc vào một chỗ nào đó mà nó cảm thấy chắc chắn, sau đó đẻ trứng ở đầu sợi tơ. Không rõ Hoa ưu đàm trông ra sao, nhưng những gì bạn thấy hoàn toàn là trứng của lacewing.

Thứ ba: Ngoài tự nhiên, lacewing thường đẻ trứng ở nơi có nhiều loài rầy và rệp hoặc ít bóng dáng kẻ thù (thường là các loài bọ lớn hoặc là chim chóc). Đồng thời lacewing có tính hướng sáng, tức là bị thu hút bởi ánh đèn (vốn là sản phẩm của con người), cộng với mức độ phổ biến của chúng nên không khó để lacewing có mặt trong nhà bạn. Một khi lọt vào nhà mà không thể thoát ra, lacewing có thể đẻ trên bất kỳ vật liệu nào mà chúng cảm thấy phù hợp chứ không nhất thiết phải là nơi có nguồn thức ăn đầy đủ (lúc này chúng xem đây là nơi an toàn, không có nhiều kẻ thù). Nếu thấy trứng lacewing trong nhà thì bạn khá may mắn, chỉ nên khẽ mỉm cười vì tỉ lệ này khá hiếm, nhưng đừng la lớn như thể bạn gặp 1 loài hoa 3000 năm mới nở một lần nhé. Điều đó chỉ có trong truyền thuyết mà thôi.

Comments

comments

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *